Każdy człowiek w jakimś momencie swojego życia musi zażyć środek przeciwbólowy. Niestety czasami dolegliwości utrzymują się przewlekle, co wymusza potrzebę przyjmowania leków przez dłuższy czas. Jakie działania niepożądane mogą pojawić się podczas terapii i co zrobić, by zmniejszyć ich ryzyko?
Długotrwałe stosowanie leków przeciwbólowych
Za stosowanie długotrwałe uznaje się zwykle przyjmowanie leków dłużej niż 4 tygodnie, choć w praktyce wiele osób zażywa je miesiącami. Wymaga to szczególnej ostrożności, ponieważ im dłużej lek jest stosowany, tym większe ryzyko jego wpływu na zdrowie.
Jednymi z najczęściej wykorzystywanych środków przeciwbólowych są NLPZ, czyli niesteroidowe leki przeciwzapalne. Przyjmuje się je przewlekle m.in. u osób z chorobą zwyrodnieniową stawów czy w stanach zapalnych układu ruchu. W takich schorzeniach ból ma charakter nawrotowy lub stały, dlatego pacjenci często sięgają po leki regularnie, a nie doraźnie.
Jakie działania niepożądane mogą wywołać NLPZ?
Regularne stosowanie NLPZ przez długi czas może (choć nie musi) wiązać się z działaniami niepożądanymi, których ryzyko rośnie wraz z dawką, długością terapii oraz indywidualnymi czynnikami pacjenta.
NLPZ hamują aktywność enzymów COX odpowiedzialnych za produkcję prostaglandyn – to związki o działaniu prozapalnym, które odpowiadają za rozwój i podtrzymywanie bólu. Jednak pełnią one znacznie więcej funkcji w organizmie, m.in. chronią błonę śluzową żołądka. Dlatego ich stosowanie może przyczynić się nadżerek, owrzodzeń i krwawień z przewodu pokarmowego. Do innych potencjalnych skutków ubocznych należą m.in.:
- wyższe ryzyko zawału serca i udaru mózgu, zwłaszcza u osób z istniejącymi chorobami serca,
- wzrost ciśnienia tętniczego,
- pogorszenie pracy nerek,
- uszkodzenie wątroby,
- reakcje alergiczne, np. obrzęk, duszność, wysypka[1].
Jak bezpiecznie stosować NLPZ?
Podstawową zasadą bezpiecznego stosowania leków przeciwbólowych jest przyjmowanie ich w najniższej skutecznej dawce. Ponadto ich przewlekłe stosowanie powinno odbywać się pod kontrolą lekarza, z regularnym badaniem parametrów wątrobowych, nerkowych i ciśnienia tętniczego.
Istotne jest również to, jaki konkretnie lek zawiera tabletka przeciwbólowa. Różni przedstawiciele NLPZ, choć mają podobny mechanizm działania, wykazują nieco inne ryzyko działań niepożądanych. Na przykład deksketoprofen to substancja stosowana w łagodzeniu bólu o nasileniu lekkim do umiarkowanego, która jest szybko usuwana z organizmu – najczęściej zanim wywoła skutki uboczne. Jednak przy tym z łatwością przenika do układu nerwowego, więc jej efekt przeciwbólowy utrzymuje się nawet do 8. godzin.
Ponadto deksketoprofen nie wchodzi w interakcję z kwasem acetylosalicylowym, który często jest stosowany profilaktycznie przez pacjentów z podniesionym ryzykiem zakrzepu. Ma też niewielki wpływ na żołądek, dzięki czemu może być przyjmowany na czczo, a także przez osoby o wrażliwym przewodzie pokarmowym[2]. Jednak każdy, nawet najbardziej bezpieczny lek, może wywołać skutki uboczne – zwłaszcza stosowany zbyt długo lub niezgodnie z zaleceniami. Dlatego warto zachować ostrożność i uważnie obserwować swój organizm.
Czasami długotrwałe stosowanie NLPZ to konieczność, dlatego warto podchodzić do tego świadomie. Regularne monitorowanie najważniejszych parametrów i przestrzeganie zaleceń dotyczących dawkowania to podstawa. Ponadto wszelkie niepokojące objawy warto skonsultować z lekarzem, który w razie potrzeby zmodyfikuje terapię.
[1]Michałowska, M. (2019). Bezpieczeństwo stosowania niesteroidowych leków przeciwzapalnych ze szczególnym uwzględnieniem leków o kategorii dostępności OTC-bez recepty. Szkolenie specjalizacyjne-farmacja apteczna. Studium Kształcenia Podyplomowego Wydziału Farmaceutycznego Collegium Medicum Uniwersytetu Jagiellońskiego, 1-33.
[2] Woroń, J. (2020). Dlaczego w bólu ostrym należy rozważyć zastosowanie deksketoprofenu? Forum Medycyny Rodzinnej, 14(2): 51-56.
